گنجینه نشریات کتابخانه مجلس

معرفی مجله ها و روزنامه های موجود در کتابخانه مجلس

لوح فشرده نشریه دانشکده ادبیات تبریز

این لوح فشرده شامل دوره کامل نشریه دانشکده ادبیات تبریز از سال اول تا پنجاه و دوم ( 1388-1327هـ.ش) است که در مدیریت فناوری کتابخانه مجلس منتشر شده است.

مجله دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز یکی از قدیمی‌ترین مجله‌های دانشگاهی در ایران است. جالب است بدانیم این مجله قبل از مجلة دانشگاه تهران منتشر شده است. دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز در سال 1326 تأسیس شده و کمتر از یک سال پس از آن، یعنی در فروردین سال 1327 اساتید این دانشکده، مجله را منتشر کرده‌اند و این خود درک و اهتمام آنان را می‌رساند. افزون بر آن اساتید آن به عنوان پشتوانة علمی مجله، یک قطب ادبیات و علوم انسانی در تبریز به وجود آورده بودند که تا کنون پابرجا مانده است؛ به گونه‌ای که در برخی گرایش‌ها از مرکز جلوتر بوده است.

شمارة اول این مجله در فروردین سال 1327 منتشر شد و تا کنون ادامه دارد. پس از آن نیز با جدا شدن برخی رشته‌ها و ایجاد مجلات جداگانه، بخش اصلی مجله در گروه ادبیات فارسی آن دانشکده منتشر می‌شود.

قطع مجله از ابتدا وزیری بوده و تا کنون نیز به همین قطع است. تعداد صفحات آن در شماره‌های ابتدایی حدود 70 صفحه می‌شد که پس از مدتی بیشتر شد. این مجله ابتدا ماهنامه بوده و سپس از شمارة 27 (مهر، آبان و آذر 1332) تبدیل به فصلنامه می‌شود.

مجلة فوق یکی از مجلات دانشگاهی است که در کشور ما برای چندین دهه منتشر شده و با این که در چندین سال دچار وقفه شده، اما رها نشده و دوباره انتشار آن از سر گرفته شده است. از سه مرتبه توقف این مجله خبر داریم که علت دفعة اول آن مبهم است. پس از انتشار شمارة 24 (س 3، ش 8) در اسفند 1329 مجله با مشکل مواجه می‌شود و شمارة 25 و 26 (س4، ش اول و دوم) آن در دی 1330 منتشر می‌شود. سر مقالة این شماره را ادیب طوسی نوشته، و علت تعطیل را علل فنی ذکر کرده است. با وجود آمدن ادیب طوسی به عنوان سردبیر، مشکلات مجله رفع نشد، بلکه زیادتر شد و انتشار آن تا پاییز 1332 متوقف شد که شمارة 27 آن به صورت فصلنامه، تاریخ ماه‌های مهر، آبان و آذر 1332 را دارد. سرمقاله نیز به قلم هیئت تحریریه است و علت توقف را مشکلات مالی ذکر کرده‌اند. باز در سال 1357 و اوج گیری انقلاب اسلامی و نقش مهم تبریز در انقلاب، در تابستان همین سال، شمارة 126 این مجله منتشر می‌شود و تا بهار سال 1362 انتشار آن متوقف می‌شود که در این تاریخ شمارة 127 آن منتشر می‌شود. همچنین در پاییز سال 1363 با انتشار شمارة 133 این مجله، گویا به علت انقلاب فرهنگی دچار توقف می‌شود و سپس در بهار سال 1369 شمارة 134 آن منتشر می‌شود.

در بعضی مواقع نیز انتشار آن گویا با سختی انجام می‌شده، به طوری که از همان شماره‌های نخستین به صورت مشترک منتشر می‌شده است. به طور مثال شماره‌های شماره 6 و 7 با هم، 8 و 9 با هم، 12 و 13 با هم، و حتی سه شمارة 14 و 15 و 16 (آذر و دی و بهمن 1328) با هم، شماره‌های 17 و 18با هم، 19 و 20 با هم و 21 و 22 با هم منتشر شده است.

شمارة اول این مجله در چاپخانة اختر شمال واقع در خیابان تربیت تبریز چاپ شده است.

روی جلد، ساده و بدون لوگو است و فقط مصراع «توانا بود هر که دانا بود» بالای سمت چپ وجود دارد. از شمارة 56 (زمستان 1339) آرم دانشگاه تبریز بر روی جلد آمده و پس از انقلاب نیز آرم جمهوری اسلامی روی صفحه اول قرار گرفته و سپس آرم دانشگاه تبریز جایگزین آن می‌شود.

سرمقالة شمارة اول آن، به قلم میرزا عبد الله مجتهدی (عطارد) است. وی در انتهای سرمقالة خود مشی مجله را چنین معرفی کرده است:

این مجله که مطلقا از ورود به قضایای سیاسی (داخلی و خارجی) اجتناب خواهد نمود راجع به موضوعهای ذیل بیشتر توجه خواهد داشت:

1) قواعد و دستور زبان فارسی و طریقة درست تکلم کردن و درست نوشتن آن

2) تاریخ ادبیات زبان فارسی و شرح تحولات حاصله در نظم و نثر فارسی

3) مطالب تاریخی راجع به ایران و تاریخ روابط ایران با ممالک خارجه

4) شرح حال بزرگان علم و ادب و اجتماع و فلسفه از گذشتگان و معاصرین

5) اطلاعات جغرافیائی و شرح مسافرت و سیاحت‌ها مخصوصاً در ایران

6) مباحث مربوط به ادبیات و تاریخ ملل غربی با ترجمه از کتاب‌ها و مجلات خارجی

7) بحث در باره کتاب‌ها اعم از چاپی و خطی و معرفی کتب جدیده و اظهار نظر در باره آنها به طریق انتقاد صحیح و منصفانه

8) اطلاعات در بارة افسانه‌ها و شعرها و امثال محلی که عادتا در کتاب‌های معروف پیدا نمی‌شود

9) ارتباط با خوانندگان به طریق مکاتبه و سؤال و جواب و اقتراحات و مسابقه‌های ادبی

این سرمقاله صفحات 1ـ 5 را در بر گرفته است.

حق اشتراک تک شمارة آن 5 ریال، شش ماهه 60 ریال، یک ساله 120 ریال و خارجه یک لیرة انگلیسی بوده است.

مجله از شماره‌های چهارم، پنجم به بعد قوام یافته است و شماره‌های نخستین به اصطلاح امروزین، تقریبا حالت پیش‌شماره دارد.

سطح مقالات و نوشته‌ها با هم تفاوت دارد و در 10 شمارة نخستین آن، بدون استثنا یک یا دو سخنرانی وجود دارد که اکثر سخنرانی‌های خانبابا بیانی کفیل دانشگاه تبریز و رییس دانشکده ادبیات یا اساتید و بعضی میهمانان هستند. پس از آن سخنرانی‌ها کمتر می‌شود و تا شمارة 26 سخنرانی در هر برخی شماره‌ها هست و سپس به ندرت می‌توان سخنرانی در آن یافت و بیشتر به مقالات پرداخته می‌شود.

پس از نخستین سرمقاله به قلم عطارد در شمارة نخست، دیگر سرمقاله‌ای در آن وجود ندارد تا شمارة 17 و 18 که هیئت تحریریه درگذشت رضا جرجانی را تسلیت گفته است. در شمارة 23 اولین سرمقالة کلاسیک مجله به امضای هیئت تحریریه نوشته شده و در شمارة بعد نیز چنین است. شمارة 25 و 26 سرمقاله به قلم ادیب طوسی است و دوباره سرمقاله‌ها به امضای هیئت تحریریه است.

نویسندگان اولیة آن از اساتید مشهور و برخی جوانان پژوهشگر تشکیل می‌شدند. به طور مثال می‌توان از محمد معین، عبدالرسول خیام‌پور که پای ثابت این مجله بود، خانبابا بیانی، حسین نخجوانی، محمد مهران، حسن قاضی طباطبائی، غلامحسین وفا، احمد ترجانی زاده، محمد تعلیمی، محمد مینایی، مرتضی محسنی، منوچهر مرتضوی و محمد علی دانشور نام برد. به طور معمول در دهه‌های بعد، اساتید به نام امروز و پژوهشگران جوان آن روزگار در این مجله مقاله می‌نوشته‌اند؛ کسانی مانند محمد تقی دانش پژوه، احمد گلچین معانی، ایرج افشار، بهمن سرکاراتی، مهری باقری، رضا انزابی نژاد و پس از انقلاب دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی، سید یحیی یثربی، منصور ثروت و ...

در شماره‌های نخستین سخنرانی‌ اساتید برجسته‌ای مانند فروزانفر، محمد امین ادیب طوسی، محمد علی دانشور و ... منتشر می‌شده است. ترجمه از زبان‌های خارجی، نامه محققان مثل نامة علامه قزوینی به نخجوانی، نامة غلامحسین صدیقی، همچنین پاسخ به نقدها یا نامه‌های انتقادی از دیگر مندرجات این مجله بوده است.

اخبار دانشگاه و تبریز نیز در پایان مجله می‌آمده است. قابل ذکر آن که فهرست مقالات این مجله از شماره 1ـ 108 در مرداد 1356 به طور مستقل منتشر شده است.

تا قبل از تغییر و تحول در رشته‌های علوم انسانی و دانشکدة ادبیات، اکثر مقالات این مجله در حوزه‌های تاریخ، ادبیات، تاریخ ادبیات، مشاهیر و جغرافیای آذربایجان است. اما پس از انقلاب مقالات تنوع بیشتری دارد و علوم اجتماعی و ... در این مجله نقش بارزی دارند.

اولین شمارة پس از انقلاب با مدیر مسؤولی رضا ایراندوست تبریزی و همکاری هیئت تحریریه منتشر شده و تا شمارة 183 و 184 (تابستان و پاییز 1381) ادامه داشته است. از شمارة 185 (زمستان 1381) باقر صدری نیا سردبیری آن را به عهده داشته است. پس از وی دکتر خلیل حدیدی، الله شکر اسداللهی، محمد مهدی پور و معصومه معدن کن در رشته‌های تخصصی جداگانه سردبیری سه مجلة دانشکدة ادبیات را به عهده داشته‌اند.

مجله از شمارة 137 (زمستان 1369) با ذکر «درجة علمی ـ پژوهشی » منتشر شده و این نیز حائز اهمیت است.

این مجله پس از تفکیک برخی رشته‌ها و گروه‌های علوم انسانی به سه بخش تقسیم شده و از سال 1387 به بعد در 3 موضوع تخصصی زبان و ادب فارسی، پژوهش‌های فلسفی و پژوهش زبان‌های خارجی به صورت دو فصلنامه منتشر می‌شود.

پایان سخن آن که مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز اکنون نیز به عنوان یکی از مجلات برتر علمی ـ پژوهشی در کشور مطرح است و اساتید برجستة رشته‌های علوم انسانی در آن قلم می‌زنند.

منبع: وب سایت رسمی کتابخانه مجلس

نسخه دیجیتال این نشریه را در لینک زیر بخوانید.

http://ical.ir/index.php?option=com_digitarchive&menuid=38&catid=312&Itemid=315#

  
نویسنده : tete-a-tete ; ساعت ٦:٢٢ ‎ب.ظ روز یکشنبه ۱۳۸٩/۱٠/۱٢